Xalqaro COPE tamoyillariAkademik halollik

Nashr etikasi va ilmiy halollik qoidalari

“Ipak Yo‘li: Ta’lim va Innovatsiyalar” ilmiy jurnali Committee on Publication Ethics (COPE) xalqaro tashkilotining ilmiy nashrlar bo‘yicha axloqiy standartlariga qat’iy rioya qiladi.

Ilmiy maqolaning nashr etilishi nafaqat muallifning, balki uni qo‘llab-quvvatlovchi ta’lim muassasasi va butun ilmiy hamjamiyatning nufuzini belgilaydi. Shu sababli, nashriyot jarayonining barcha ishtirokchilari — mualliflar, taqrizchilar, bosh muharrir va tahririyat hay’ati o‘zaro axloqiy me’yorlarga amal qilishlari shart.

1. Mualliflarning axloqiy majburiyatlari

Asllik va original tadqiqot

Mualliflar o‘z qo‘lyozmalarining mutlaqo original ekanligini, boshqa mualliflarning ishlari yoki so‘zlari to‘liq va qonuniy havola (iqtibos) qilinganligini kafolatlaydilar. Soxtalashtirish (faltsifikatsiya) va ma’lumotlarni to‘qib chiqarish (fabrikatsiya) qat’iyan man etiladi.

Bir vaqtning o‘zida bir nechta jurnalga topshirmaslik

Ayni bir tadqiqot natijasini tavsiflovchi qo‘lyozmani bir vaqtning o‘zida bir nechta jurnalga yoki konferensiyaga ko‘rib chiqish uchun topshirish qat’iyan mumkin emas. Ilgari biron tilda to‘liq chop etilgan maqola qayta topshirilishi taqiqlanadi.

Mualliflik mezonlari va hissa

Mualliflar ro‘yxatiga faqat tadqiqot konsepsiyasi, metodologiyasi, olingan natijalarning tahlili yoki maqola matnini yozishda sezilarli intellektual hissa qo‘shgan shaxslar kiritilishi mumkin. Shunchaki moliyalashtirgan yoki ma’muriy rahbarlik qilgan shaxslar muallif hisoblanmaydi — ularga “Minnatdorchilik” bo‘limida ehtirom bildiriladi.

Manfaatlar to‘qnashuvi (Conflict of Interest)

Mualliflar maqoladagi natijalarga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan har qanday moliyaviy, shaxsiy yoki kasbiy munosabatlarni, grantlarni ochiq ko‘rsatishlari shart.

2. Taqrizchilarning (Reviewers) mas’uliyati

  • Maxfiylik: Taqriz uchun qabul qilingan har qanday qo‘lyozma maxfiy hujjat sifatida saqlanishi kerak. Taqrizchilar qo‘lyozmani boshqa shaxslar bilan muhokama qila olmaydi yoki uning materiallaridan shaxsiy ilmiy manfaatlari yo‘lida foydalana olmaydi.
  • Obyektivlik: Taqriz xolis, professional va hurmat saqlagan holda yozilishi lozim. Muallifning shaxsiga qaratilgan tanqidiy yoki noo‘rin fikrlarga yo‘l qo‘yilmaydi.
  • Manfaatlar to‘qnashuvi: Agar taqrizchi maqola muallifi bilan hamkorlikda ishlayotgan bo‘lsa, oilaviy yoki yaqin munosabatlarga ega bo‘lsa, u taqriz qilishdan bosh tortishi va tahririyatni ogohlantirishi shart.
  • Muddatga rioya qilish: Taqrizchi belgilangan muddatda (odatda 7–14 kun) o‘z xulosasini taqdim etishi, agar o‘z vaqtida ulgurmasa, bosh muharrirga xabar berishi lozim.

3. Tahririyat va Bosh muharrir majburiyatlari

Bosh muharrir jurnaldagi barcha maqolalarni qabul qilish yoki rad etish bo‘yicha yakuniy qaror qabul qilishda mustaqildir. Bu qaror faqat maqolaning ilmiy ahamiyati, aslligi, dolzarbligi va jurnal yo‘nalishiga mosligiga asoslanadi.

Mualliflarning irqi, jinsi, diniy e’tiqodi, millati yoki siyosiy qarashlari nashr qaroriga aslo ta’sir ko‘rsatmaydi. Jurnal ikki tomonlama yashirin (Double-blind peer review) tizimini qat’iy qo‘llaydi.

4. Maqolalarni qaytarib olish (Retraction) va xatolarni tuzatish

Agar chop etilgan maqolada jiddiy xatolar, plagiat, ma’lumotlarni soxtalashtirish yoki axloqsiz xatti-harakatlar aniqlansa, tahririyat xalqaro COPE Retraction Guidelines ko‘rsatmalariga binoan quyidagi choralarni ko‘radi:

  • Erratum / Corrigendum: Kichik texnik yoki hisoblash xatolari uchun jurnalning navbatdagi sonida va elektron maqola sahifasida rasmiy tuzatish e’lon qilinadi;
  • Chaqirib olish (Retraction): Ilmiy ishonchsizlik yoki qonunbuzarlik tasdiqlangan taqdirda, maqola bekor qilinadi, elektron PDF fayl ustiga "RETRACTED" belgisi qo‘yiladi va sababi keltirilgan bildirishnoma saytda ochiq qoldiriladi.
Oxirgi yangilanish: 2026-yil, 1-fevral
ISSN xxxx-xxxxCC BY 4.0